De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (M. Kundera)

Proloog

Als de eeuwige terugkeer de zwaarste last is, kan ons leven tegen die achtergrond uitkomen in al zijn schitterende lichtheid. Maar is zwaarte werkelijk verschrikkelijk en lichtheid schitterend? De zwaarste last breekt ons, laat ons struikelen, drukt ons tegen de grond. Maar in de liefdespoëzie aller tijden verlangt de vrouw ernaar de zware last van het mannenlichaam op het hare te voelen.

Wat moeten we dan kiezen? Zwaarte of lichtheid? Deze vraag stelde Parmenides zich al in de zesde eeuw voor Christus. Hij zag de hele wereld verdeeld in tegenstellingen: licht – duisternis; grofheid – fijnheid; warmte – koude. De ene pool van de tegenstelling vond hij positief, de andere negatief. Wat is positief: zwaarte of lichtheid? Paremenides antwoordde: lichtheid is positief, zwaarte negatief. Had hij gelijk? Dat is de vraag. Zeker is alleen dit: de tegenstelling zwaarte – lichtheid is de geheimzinnigste en dubbelzinnigste van alle tegenstellingen.

Beste Quotes

Was het dan niet alleen maar hysterie van iemand die de onmacht lief te hebben diep in zijn harte besefte en daarom voor zichzelf liefde begon te veinzen? (p12)

Een mens kan nooit weten wat hij wil, omdat hij maar een leven heeft dat hij niet aan zijn vorige levens kan toetsen, noch in zijn volgende levens kan herstellen. Is het beter samen met Tereza te zijn of alléén te blijven? Er bestaat geen mogelijkheid om na te gaan welke beslissing beter is, want er is geen vergelijking. Wij maken alles zomaar voor het eerst en onvoorbereid mee, net als een acteur die voor de vuist een stuk speelt1. Maar wat kan het leven waard zijn, als de eerste repetitie voor het leven al het leven zelf is? Het leven lijkt daarom altijd op een schets. Hoewel het woord schets evenmin juist is, want een schets is altijd een ontwerp voor iets, de voorbereiding voor een schilderij terwijl de schets van ons leven een schets is voor niets, het ontwerp zonder schilderij. Einmal is keinmal. Wat maar één maal gebeurd, hoeft net zo goed helemaal niet te gebeuren. Als we maar één keer mogen leven, hoeven we niet zo goed helemaal niet te leven2. (p13)

Iemand uit medelijden liefhebben betekent hem niet werkelijk liefhebben (p27)

Maar is een gebeurtenis juist niet des te belangrijker en opmerkelijker naarmate daar meer toevalligheden voor nodig zijn? (p62)

Trouw en verraad: Trouw is de allereerste deugd: trouw geeft eenheid aan ons leven, dat anders in duizend momentopnamen uiteen zou spatten als in duizend scherven. (p 110)

Daarom ging hij in Parijs zo graag naar demonstraties. Het was prachtig iets te vieren, iets te eisen, tegen iets te protesteren, niet allen te zijn, onder de blote hemel en met anderen te zijn. (p 119)

Fysieke liefde is ondenkbaar zonder geweld3. .. Omdat liefde betekent kracht af te zweren4 (p 132)

Hij voelde een aangename opwinding, zoals de beste leerling van de klas die voor het eerst van zijn leven durft te spijbelen. (p 133)

Wie zijn intimiteit verliest, verliest alles. En iemand die zijn intimiteit vrijwillig opgeeft, is een monster. (p 133)

Ogen zijn de vensters van de ziel (p 137)

Juist door vragen waarop geen antwoord is, worden menselijke mogelijkheden beperkt, worden de grenzen van het menselijk bestaan afgebakend. (p 163)

Flirten is een niet gedekte belofte van seksuele gemeenschap. (p 166)

Het unieke ‘ik’ schuilt juist in het onvoorspelbare van de mens. (p 231)

Liefde begint op het moment dat een vrouw haar eerste woord grift in ons poëtisch geheugen. (p 242)

Het menselijk leven speelt zich maar één maal af en we kunnen daarom nooit te weten komen welke beslissing goed en welke slecht was, want we konden in een gegeven situatie slechts één beslissing nemen. We hebben niet nog een tweede, derde of vierde leven gekregen om verschillende beslissingen naast elkaar te kunnen leggen. (p 257)

De enige manier om liefde te beschermen tegen de idiotie van seks, zou zijn om de klok van ons hoofd anders af te stekken en opgewonden te raken door het zien van een zwaluw. (p 273)

Liefde is het verlangen naar de verloren helft van onszelf. (p 275)

Sinds de Franse Revolutie noemt de helft van Europa zich links, terwijl de andere helft de benaming rechts kreeg. Het is vrijwel onmogelijk beide richtingen te definiëren met de theoretische principes waarop ze zich stoelen. Dat is niet vreemd: politieke bewegingen berusten niet op rationele standpunten, maar op fantasieën, denkbeelden, waarden en archetypen, die samen vorm geven aan deze of gene politieke kitsch. (p 295)

We hebben er allemaal behoefte aan dat iemand naar ons kijkt. We zouden kunnen worden ingedeeld in vier categorieën al naar gelang van het type blik waaronder we willen leven.

De eerste categorie verlangt naar een eindeloze hoeveelheid anonieme ogen, met andere woorden: een blik van het          publiek.

De tweede categorie omvat mensen die om te leven veel bekende ogen nodig hebben. Dat zijn de onvermoeibare organisatoren van party’s en diners. Ze zijn gelukkiger dan de eerste categorie.

Dan komt de derde categorie, die er behoefte aan hebben steeds in de blik te zijn van een geliefd persoon.

En tot slot de vierde categorie, de zeldzaamste, van mensen die leven onder de denkbeeldige blik van awezig publiek. (p 311)

Nooit zullen we moet zekerheid kunnen vaststellen in hoeverre onze verhouding tot andere mensen het resultaat is van onze gevoelens, onze liefde, onze niet-liefde, goedheid of woede, en in hoeverre zij bepaald wordt door de krachtsverhoudingen tussen de afzonderlijke personen. (p 331)

De liefde voor haar hond (Karenin) is onbaatzuchtig: Tereza wil niets van Karenin. Ze vraagt niets eens liefde. Nooit heeft ze zich de vragen gesteld die mensenparen kwellen: houdt hij van me? Heeft hij ooit van iemand anders meer gehouden dan van mij? Houdt hij meer van mij dan ik van hem? Misschien dat al deze vragen naar liefde, die liefde meten, doorgronden, onderzoeken, verhoren, haar tegelijkertijd in de kiem smoren. Misschien zijn we juist daarom niet in staat liefde geven, omdat we ernaar verlangen liefde te krijgen, dat wil zeggen dat we steeds iets (liefde) van de ander willen in plaats van hem te benaderen zonder eisen en niets anders te willen dan zijn aanwezigheid. (p 340)

De mensentijd draait niet in een cirkel, maar snelt in een rechte lijn vooruit. Dat is de reden waarom de mens niet gelukkig kan zijn, want geluk is het verlangen naar herhaling. (p 341)

Geef een reactie